10 Ενδείξεις Διαταραχής Αισθητηριακής Επεξεργασίας σε παιδιά Σχολικής Ηλικίας

Επιμέλεια: Γιαννούτσου Θεοδώρα Εργοθεραπεύτρια

Ο παρακάτω πίνακας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός από τις δασκάλες προκειμένου να εντοπιστούν οι κοινές ενδείξεις της Διαταραχής Αισθητηριακής Επεξεργασίας σε παιδιά σχολικής ηλικίας. Ως ένα βαθμό, ενδέχεται όλοι οι μαθητές να σας "θυμίζουν" τις παρακάτω συμπεριφορές.  Οι μαθητές στους οποίους εντοπίζονται οι συμπεριφορές ΣΥΧΝΑ ή ΠΑΝΤΑ, ή αντιδρούν ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ, είναι εκείνοι για τους  οποίους απαιτείται να συμβουλευτείτε  έναν εργοθεραπευτή.

Γραφή και Εργοθεραπεία

Αρθρογράφος: Γιαννούτσου Θεοδώρα Εργοθεραπεύτρια SI.T.

Η γραφή αποτελεί μία σύνθετη δεξιότητα που αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της ζωής του παιδιού η οποία μπορεί να οριστεί ως την διαδικασία διαχείρισης του γραπτού λόγου. Παράγοντες όπως ο συντονισμός των ματιών αλλά και των χεριών, η λαβή του μολυβιού, ο σχηματισμός των γραμμάτων καθώς και η στάση του σώματος εμπλέκονται στην πολύπλοκη αυτή διαδικασία. Η ανάπτυξη της γραφής κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού μπορεί να μας δώσει σημαντικές ενδείξεις για ενδεχόμενες αναπτυξιακές δυσκολίες οι οποίες συνήθως επηρεάζουν την ταχύτητα με την οποία μαθαίνει το παιδί (AOTA, 2002). 

Παρόλα αυτά, η διαδικασία της γραφής δεν αποτελεί μόνο μία κινητική δεξιότητα, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί: α) να γνωρίζουμε τα γράμματα και  τη μορφή τους, β) να μπορούμε να θυμηθούμε  τη μορφή τους καθώς και γ) να μπορούμε να τα γράψουμε στο χαρτί μέσω της σωστής χρήσης των κινήσεων του χεριού αλλά και του σώματος. Ακόμη, απαιτούνται δεξιότητες αλλά και λειτουργίες όπως η οργάνωση, η επίλυση προβλήματος, η ικανότητα της ομιλίας αλλά και της ανάγνωσης, ο ιδεασμός αλλά και γραφοκινητικές ικανότητες. Επιπρόσθετα, η λειτουργική ικανότητα της γραφής λειτουργεί υποστηρικτικά στις επιδόσεις των μαθητών τόσο στο σχολείο όσο και το πανεπιστήμιο καθώς τους επιτρέπει να ολοκληρώνουν τις εργασίες που τους αναθέτονται μέσα στο απαιτούμενο χρόνο ενώ ταυτόχρονα κάνουν ευανάγνωστα γράμματα (Schneck &Case-Smith, 2015). 

Οι Εργοθεραπευτές μπορούν να αξιολογήσουν τις υποκείμενες συνιστώσες που υποστηρίζουν τις γραφοκινητικές ικανότητες των μαθητών, όπως τη μυϊκή δύναμη, την αντοχή, τον συντονισμό και τον κινητικό έλεγχο. Από την άλλη πλευρά, οι γονείς μπορούν επίσης να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων της γραφής ενθαρρύνοντας τα παιδιά τους να συμμετέχουν σε δραστηριότητες εντός σπιτιού προκειμένου να ενισχυθούν οι εμπλεκόμενες δεξιότητες (AOTA, 2002).

Πως μπορεί όμως να παρέμβει ένας Εργοθεραπευτής;

Ένας Εργοθεραπευτής μπορεί να παρέμβει μα τους ακόλουθους τρόπους:

Ø  Επιδεικνύουν την κατάλληλη στάση σώματος η οποία θα λειτουργήσει υποστηρικτικά έτσι ώστε να  χρησιμοποιηθούν κατάλληλα τα χέρια, οι βραχίονες, το κεφάλι καθώς και τα μάτια.

Ø  Μετρούν το επίπεδο της φυσικής δύναμης αλλά και της αντοχής.

Ø  Αναλύουν τον έλεγχο της λεπτής κινητικότητας, όπως την ικανότητα ενός παιδιού να κρατά το μολύβι/στυλό/μαρκαδόρο κ.λπ..

Ø  Καθορίζουν την οπτική αλλά και αντιληπτική ικανότητα που επιδρούν στην ικανότητα του παιδιού να κάνει ευανάγνωστα γράμματα χρησιμοποιώντας το εκάστοτε εργαλείο.

Ø  Συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην αξιολόγηση των προτύπων γραφής και συνεργάζεται με τους δασκάλους προκειμένου να εφαρμόζονται οι κατάλληλες μέθοδοι και στο σχολικό πλαίσιο.

Ø  Προτείνουν δραστηριότητες εντός σπιτιού οι οποίες προάγουν την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται (AOTA, 2002).

Τι μπορεί να κάνει η οικογένεια?

Οι γονείς ακολουθώντας τις συμβουλές των Εργοθεραπευτών μπορούν να:

Ø  Ενθαρρύνουν το παιδί να εμπλακεί σε αθλήματα αλλά και παιχνίδια τα οποία βελτιώνουν τον συντονισμό των ματιών αλλά και του σώματος.

Ø  Προωθούν τη χρήση μεταλλικών μαχαιροπίρουνων κατά τη διάρκεια των γευμάτων προκειμένου να αναπτυχθούν οι κατάλληλες λαβές.

Ø  Παρέχουν δραστηριότητες που εξασκούν τα χέρια, όπως το κόψιμο του φαγητού.

Ø  Ενθαρρύνουν το παιδί να γράφουν γράμματα στους παππούδες αλλά και στους φίλους του (AOTA, 2002).

Συνεπώς με την κατάλληλη συνεργασία του Εργοθεραπευτή και της οικογένειας, μπορούν να αντιμετωπιστούν επιτυχώς οι γραφοκινητικές δυσκολίες ενός παιδιού.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Schneck M. C.- Case-Smith J. (2015). Prewriting and Handwriting skills. In J. Case-Smith,  & J.C. O’ Brien, (Εds), Occupational Therapy for Children and Adolescents, (7^th ed.). Missouri: Mosby Elsevier, 498-524.

https://growthruplay.wordpress.com/2012/01/24/why-is-handwriting-important/

https://www.aota.org/about-occupational-therapy/patients-clients/childrenandyouth/schools/handwriting.aspx

Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος - Νέα ερευνητικά δεδομένα Προειδοποιητικά σημάδια αυτισμού

Αρθρογράφος: Γιαννούτσου Θεοδώρα Εργοθεραπεύτρια SI.T.

Η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μια νευρο-αναπτυξιακή διαταραχή, η οποία εμφανίζεται συχνότερα, αλλά όχι αποκλειστικά στα αγόρια. Σύμφωνα με τα τρέχουσες ταξινομήσεις, τα πυρηνικά συμπτώματα του αυτισμού αποτελούν μια ομάδα δυσκολιών οι οποίες εντοπίζονται: α) στην κοινωνική επικοινωνία, και β) στις επαναλαμβανόμενες στερεοτυπικές συμπεριφορές και τα ενδιαφέροντα (Miller-Kuhaneck, 2015).  

Σε πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Harvard διαπιστώθηκε ότι η αποδόμηση του νευροδιαβιβαστή GABA σχετίζεται με τη συμπεριφορά των παιδιών με αυτισμό. Η πρωτοπόρα αυτή ανακάλυψη μπορεί να οδηγήσει σε νέα δεδομένα τα οποία θα βοηθήσουν τόσο στην έγκαιρη διάγνωση όσο και στην θεραπευτική παρέμβαση. Η αξία των  δεδομένων που προέκυψαν από την έρευνα είναι αναμφισβήτητη αν αναλογιστεί κανείς τα οφέλη της πρώιμης παρέμβασης σε συνδυασμό με τις περιβαλλοντικές τροποποιήσεις (όπου απαιτούνται). Επομένως, συνδέοντας τα νέα ερευνητικά δεδομένα με τις τρέχουσες ταξινομήσεις, είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε βαθύτερα τις επιπτώσεις στις κοινωνικές δεξιότητες καθώς και στην επικοινωνία.

Σύμφωνα με τον οργανισμό Autism Speaks, τα αποκαλυπτικά σημάδια μπορούν να εντοπιστούν από τους γονείς ήδη από τους πρώτους 6 μήνες. Η απουσία του χαμόγελου ή/και η απουσία χαρούμενων εκδηλώσεων από μέρους του παιδιού ενδέχεται να αποτελούν πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια. Επιπρόσθετα, στους πρώτους 9 μήνες το παιδί σας θα πρέπει να προσπαθεί να επικοινωνήσει βγάζοντας φωνούλες, στους πρώτους 12 μήνες να είναι φλύαρο , ενώ στους 16 μήνες θα είναι ικανό να χρησιμοποιεί λέξεις με νόημα. Η απουσία των λέξεων με νόημα ως την ηλικία των 2 ετών αποτελούν προειδοποιητικό παράγοντα καθώς και η απουσία του λόγου σε οποιοδήποτε ηλικία.

Συμπληρωματικά, τα άτομα με αυτισμό λόγω της αυξημένης οπτικής αντίληψης δίνουν μεγάλη σημασία στις μικρές λεπτομέρειες που εντοπίζουν στο περιβάλλον τους (κυρίως στο αισθητηριακό) εξαιτίας της δυσκολίας τους να φιλτράρουν ή να αγνοήσουν τις περιττές πληροφορίες που λαμβάνουν από τα αισθητηριακά τους συστήματα.

Εάν παρατηρείται στο παιδί σας τα παραπάνω προειδοποιητικά σημάδια έως την ηλικία των 2 ετών, καλό θα ήταν να επισκεφτείτε κάποιον ειδικό προκειμένου να γίνει η απαραίτητη αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία:

Miller-Kuhaneck H. (2015). Autism Spectrum Disorder. In J. Case-Smith,  & J.C. O’ Brien, (Εds), Occupational Therapy for Children and Adolescents, (7^th ed.). Missouri: Mosby Elsevier, 766-792.

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5^th ed.), Washington, DC: Author, 50-51.

http://www.worldtechtoday.com/2015/12/20/26814/your-child-may-have-autism-and-you-may-have-no-clue.html

Εργοθεραπεία: Ένας οδηγός για γονείς

Επιμέλεια-Μετάφραση: Γιαννούτσου Δώρα, Εργοθεραπεύτρια SI

Η παρέμβαση των Εργοθεραπευτών εστιάζει στο να βοηθά άτομα με αισθητηριακές διαταραχές, σωματικές ή νοητικές αναπηρίες έτσι ώστε να αποκτήσουν ένα ικανοποιητικό επίπεδο ανεξαρτησίας στους τομείς της καθημερινότητάς τους. Οι Εργοθεραπευτές μπορούν να βοηθήσουν παιδιά με διάφορες εκπαιδευτικές ανάγκες να βελτιώσουν τις γνωστικές, τις σωματικές, τις αισθητηριακές καθώς και τις κινητικές τους δεξιότητες και κατά συνέπεια να βελτιώσουν την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.

Κάποιοι ίσως πιστεύουν πως η εργοθεραπευτική παρέμβαση αφορά μόνο του ενήλικες, αφού τα παιδιά δεν «εργάζονται» καθημερινά. Η παραπάνω άποψη είναι λανθασμένη καθώς το παιχνίδι και η μάθηση αποτελούν σημαντικές δραστηριότητες της καθημερινότητας των παιδιών και στις οποίες παρεμβαίνουν οι Εργοθεραπευτές. Η εργοθεραπευτική εκτίμηση των δεξιοτήτων του παιδιού στο παιχνίδι, στις σχολικές επιδόσεις καθώς και στις καθημερινές δραστηριότητες (ντύσιμο-γδύσιμο, σίτιση, χρήση τουαλέτας κ.λπ), αποτελεί σημαντικό εργαλείο προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η αναπτυξιακή ηλικία του παιδιού είναι η πρέπουσα συγκριτικά με την χρονολογική του ηλικία.

Σύμφωνα με τον Αμερικάνικο Σύλλογο Εργοθεραπείας (American Occupational Therapy Association), εκτός από την αντιμετώπιση των παραγόντων που επηρεάζουν τη σωματική ευεξία ενός ατόμου, οι Εργοθεραπευτές παρεμβαίνουν επίσης στους ψυχολογικούς, στους περιβαλλοντικούς και στους κοινωνικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργικότητα του ατόμου με ποικίλους τρόπους. Η παρέμβαση αυτή καθιστά τον εργοθεραπευτή ζωτικό μέλος της υγειονομικής περίθαλψης.

Πεδίο δράσης παιδιατρικής Εργοθεραπείας

Σύμφωνα με τον Αμερικάνικο Σύλλογο Εργοθεραπείας, τα παιδιά με τα ιατρικά προβλήματα που αναφέρονται στη συνέχεια, επωφελούνται από τις υπηρεσίας Εργοθεραπείας:

ü  Τραυματισμοί κατά τη γέννηση ή γενετικές ανωμαλίες.

ü  Διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας.

ü  Τραυματικές βλάβες (του νωτιαίου μυελού ή του εγκεφάλου).

ü  Μαθησιακές δυσκολίες.

ü  Αυτισμός/Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές.

ü  Νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα.

ü  Σύνδρομο Down και άλλες χρωμοσωμικές ανωμαλίας

ü  Προβλήματα συμπεριφοράς ή ψυχικής υγείας.

ü  Κατάγματα των οστών ή άλλες ορθοπεδικές κακώσεις.

ü  Νοητική υστέρηση.

ü  Μετεγχειρητικές συνθήκες.

ü  Εγκαύματα.

ü  Δισχιδή ράχη.

ü  Ακρωτηριασμοί.

ü  Καρκίνος.

ü  Σοβαρά τραύματα στο χέρι.

ü  Σκλήρυνση κατά πλάκας, Εγκεφαλική παράλυση και άλλες χρόνιες καταστάσεις.

Οι Εργοθεραπευτές παρεμβαίνουν στις παραπάνω ιατρικές καταστάσεις με τους παρακάτω τρόπους:

ü  Βοηθούν τα παιδιά αφενός να βελτιώσουν τις δεξιότητες της λεπτής κινητικότητας έτσι ώστε να είναι σε θέση να «πιάνουν» και να «αφήνουν» τα παιχνίδια που επιθυμούν και αφετέρου να αναπτύσσουν γραφοκινητικές δεξιότητες.

ü  Κατευθύνουν τον οπτικο-κινητικό συντονισμό έτσι ώστε να βελτιωθεί το παιχνίδι και οι σχολικές δεξιότητες των παιδιών (όπως να χτυπήσει ένα στόχο, να χτυπήσει την μπάλα, να αντιγράψει ένα κείμενο από τον πίνακα της τάξης κ.λπ.).

ü  Βοηθούν τα παιδία με σοβαρή καθυστέρηση στην ανάπτυξη να μάθουν τα βασικά καθήκοντα της καθημερινότητάς τους (όπως το ντύσιμο, το βούρτσισμα  των δοντιών, τη σίτιση κ.λπ).

ü  Βοηθούν τα παιδιά με διαταραχές συμπεριφοράς να διατηρούν θετικές συμπεριφορές σε όλα τα περιβάλλοντα (π.χ. αντί να χτυπήσει τους άλλους ή να κάνει ζημιές, εκπαιδεύεται στο να χρησιμοποιεί θετικούς τρόπους για να διοχετεύσει το θυμό του όπως να καταγράψει τα συναισθήματα του ή να συμμετέχει σε μια φυσική δραστηριότητα).

ü  Διδάσκουν στα παιδιά με σωματικές αναπηρίες τις δεξιότητες που απαιτούνται για να τραφούν μόνα τους, να χειριστούν τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ή να αυξήσουν την ταχύτητα της γραφής και την αναγνωσιμότητα των γραμμάτων τους.

ü  Αξιολογούν τις ανάγκες των παιδιών για ειδικό εξοπλισμό όπως το αναπηρικό αμαξίδιο, τον εξοπλισμό κολύμβησης, τις συσκευές ντυσίματος ή τα βοηθήματα επικοινωνίας.

ü  Συνεργάζονται με παιδιά που αντιμετωπίζουν αισθητηριακά ζητήματα καθώς και προβλήματα συγκέντρωσης έτσι ώστε να βελτιωθεί η εστίαση και οι κοινωνικές δεξιότητες.

Εργοθεραπεία-Φυσικοθεραπεία: Που διαφέρουν

Παρόλο που τόσο οι Εργοθεραπευτές όσο και οι Φυσικοθεραπευτές επιδιώκουν την βελτίωση της ποιότητας ζωής των παιδιών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, οι τομείς των δράσεων τους διαφέρουν. Οι Φυσικοθεραπευτές διαχειρίζονται τον πόνο, τη μυϊκή δύναμη, το εύρος κίνησης, την αντοχή και την κινητική λειτουργία ενώ οι Εργοθεραπευτές διαχειρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό την λεπτή κινητικότητα, τις οπτικο-αντιληπτικές δεξιότητες, τις γνωστικές δεξιότητες και τα ελλείμματα αισθητηριακής επεξεργασίας.

Επαγγελματίες Εργοθεραπείας

Υπάρχουν δύο επαγγελματικά επίπεδα εκπαίδευσης που μπορεί να ακολουθήσει ο εκάστοτε ενδιαφερόμενος: α) ο Εργοθεραπευτής και β) ο βοηθός Εργοθεραπευτή.

Οι Εργοθεραπευτές συμμετέχουν σε πρόγραμμα σπουδών που διαρκεί 4 έτη, λαμβάνουν πτυχίο από το τμήμα Εργοθεραπείας του Α.Τ.Ε.Ι Αθήνας και είναι υπεύθυνοι για την ολοκλήρωση της αξιολόγησης και τον σχεδιασμό της παρέμβασης, ενώ οι βοηθοί Εργοθεραπευτών συμμετέχουν σε πρόγραμμα σπουδών που διαρκεί 2 έτη, λαμβάνουν κατάρτιση είτε από δημόσια είτε από ιδιωτικά Ι.Ε.Κ και είναι υπεύθυνοι για την πραγματοποίηση της παρέμβασης που σχεδιάστηκε από τον Εργοθεραπευτή. Ακόμη, οι Εργοθεραπευτές λαμβάνουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος ενώ οι βοηθοί Εργοθεραπευτών συμμετέχουν σε εθνικές εξετάσεις πιστοποίησης.

Οι επαγγελματίες Εργοθεραπείας απαιτείται να συμμετέχουν σε προγράμματα εποπτείας προκειμένου να βελτιώσουν την πρακτική τους. Επιπρόσθετα, οι μεταπτυχιακές σπουδές σε ορισμένα κράτη κρίνονται απαραίτητες, ενώ η συμμετοχή σε προγράμματα εξειδίκευσης απαιτείται όταν οι Εργοθεραπευτές επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένες θεραπευτικές μεθόδους (όπως Αισθητηριακή Ολοκλήρωση, Μέθοδος Bobath κ.λπ.).

Οι Εργοθεραπευτές εργάζονται σε ποικίλους χώρους, συμπεριλαμβανομένων:

ü  Των νοσοκομείων.

ü  Των σχολείων.

ü  Των κέντρων αποκατάστασης.

ü  Των εγκαταστάσεων ψυχικής υγείας.

ü  Των ιδιωτικών θεραπευτικών κέντρων.

ü  Των παιδιατρικών κλινικών.

ü  Των γηροκομείων.

Πρόσβαση σε προγράμματα Εργοθεραπείας 

Εάν νομίζεται πως το παιδί σας μπορεί να ωφεληθεί από την Εργοθεραπεία, μπορείτε να απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό ιατρό (π.χ. παιδοψυχίατρο)  ή σε κάποιο δημόσιο φορέα προκειμένου να λάβετε το κατάλληλο παραπεμπτικό. Στη συνέχεια μπορείτε να αναζητήσετε στο διαδίκτυο τα ιδιωτικά θεραπευτικά κέντρα της περιοχής σας, τα οποία παρέχουν υπηρεσίες Εργοθεραπείας. Ακόμη, μπορείτε να απευθυνθείτε στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ελλήνων Εργοθεραπευτών.

Παρόλα αυτά, η επιλογή του Εργοθεραπευτή ή του κέντρου ειδικών θεραπειών στο οποίο θα απευθυνθείτε πρέπει να γίνει με προσοχή.

Πηγή: http://kidshealth.org/parent/system/ill/occupational_therapy.html#